สภาพทางภูมิศาสตร์  

       อำเภอชานุมานมีลักษณะพื้นที่เป็นที่ราบบางส่วนเป็นลูกคลื่นลอนตื้นหรือเนินเขาเตี้ย ๆพื้นที่ส่วนใหญ่อยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลประมาณ 68 เมตร ลักษณะของดินเป็นดินร่วนปนทรายมีดินลูกรังอยู่บางส่วน และมีแหล่งน้ำสำคัญที่หล่อ เลี้ยงผู้คนในเขตอำเภอชานุมานคือแม่น้ำโขงซึ่งเป็นแม่น้ำนานาชาติและเป็นแม่ น้ำสายหลักที่หล่อเลี้ยงประชาชนในเขตอำเภอชานุมานไม่ว่าจะเป็นการเพราะปลูก พืชตามแนวตลิ่งแม่น้ำโขงและการประมงรวมไปถึงใช้เป็นเส้นทางสัญจรไปมาค้าขาย ระหว่างอำเภอชานุมานและเมืองไซภูทองแขวงสะหวันนะเขตสาธารณรัฐประชาธิปไตย ประชาชนลาว นอกจากนั้นยังมีอ่างเก็บน้ำและลำห้วยแก้วแมงที่มีความยาวประมาณ10กม.และ ลำน้ำห้วยทมซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญในการดำรงชีวิตของผู้คนในอำเภอชานุมานไม่ ว่าจะเป็นใช้ในการทำเกษตรกรรมเช่น การปลูกพริก มันสำปะหลัง และไม้ผลอื่นๆเช่นเดียวกันกับแม่น้ำโขง และแหล่งน้ำทั้งสองแห่งนี้นอกจากจะใช้เพื่อการอุปโภคบริโภคและเพื่อการเกษตร แล้วยังใช้เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจและเป็นสถานที่ท่องเที่ยวอีกด้วยเช่นเขื่อน ริมโขงอำเภอชานุมาน แก่งต่างหล่าง และบริเวณอ่างเก็บน้ำห้วยแก้วแมง เป็นต้น  นอกจากนั้นบริเวณที่ราบยังใช้เลี้ยงสัตว์และเพาะปลูกข้าวและพืชต่างๆจพริก มันสำปะหลัง ยางพารา ข้าวโพด เป็นต้น เช่นบริเวณนิคมเกษตรกรรมทหารผ่านศึกอำเภอชานุมานและบริเวณที่ราบริมลำน้ำห้วยแก้วแมง    

 ทิศเหนือ    จรดกับอำเภอดอนตาลจังหวัดมุดาหาร

ทิศตะวันออก    ติดกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวโดยมีแม่น้ำโขงกั้นเขตแดนระหว่างประเทศ

ทิศใต้    จรดกับอำเภอเขมราฐ จังหวัดอุบลราชธานีและอำเภอปทุมราชวงศา

ทิศตะวันตก   จรดกับอำเภอเลิงนกทา จังหวัดยโสธร และอำเภอเสนางคนิคม จังหวัดอำนาจเจริญ

แม่น้ำโขง (บน)  และอ่างเก็บน้ำห้วยแก้วแมง (ล่าง)  แหล่งน้ำสำคัญที่หล่อเลี่ยงผู้คนในเขตอำเภอชานุมาน 

การปลูกพืชแบบขั้นบันใดริมตลิ่งแม่น้ำโขงและการหาปลาในแม่น้ำโขง 

ดอนสีนวดหรือดอนชะโนด เกาะกลางแม่น้ำโขงขนาดใหญ่ที่ในนิทานกล่าวไว้ว่าเป็นที่ที่นางสีดามาปะแป้งแต่งหน้ารอพระราม

หนองน้ำที่กล่าวกันว่าเป็นรอยที่ยักษ์คุกเข่าในตำนานนิทานเรื่องยักขุอยู่ใน

บริเวณวัดยักษ์คุธรรมานุสรณ์ 

จุดเริ่มต้นการเปลี่ยนแปลงของอำเภอชานุมาน  

            อำเภอ ชานุมานนั้นเป็นอำเภอเล็กๆอำเภอหนึ่งในจังหวัดอำนาจเจริญซึ่งในอดีตนั้นเป็น อำเภอที่ทุรกันดารการสัญจรไปมาระหว่างอำเภอชานุมานกับอำเภอหรือจังหวัดใกล้ เคียงค่อนข้างลำบากเพราะสภาพถนนในสมัยนั้นเป็นถนนแคบๆซ้ำยังเป็นหลุมเป็นบ่อ แต่พอราวๆปีพ.ศ.240 ทางราชการได้ปรับปรุงซ่อมแซมทางหลวงหมายเลข 2034 และ จัดทำการขยายถนนในเขตเทศบาลและปรับปรุงใหม่ทำให้มีการติดต่อค้าขายไปมาหาสู่ ระหว่างอำเภอชานุมานกับอำเภอและจังหวัดใกล้เคียงเป็นไปอย่างสะดวกสบายขึ้น รวมไปถึงมีการเปิดจุดผ่อนปรนชายแดนระหว่างประเทศไทยกับสาธารณรัฐประชาธิปไตย ประชาชนลาวในปีพ.ศ.2549  ที่อำเภอชานุมานก็ยิ่งทำให้ มีการไปมาค้าขายกับประเทศเพื่อนบ้านได้สะดวกยิ่งขึ้น ทำให้มีการลงทุนต่างๆหลั่งไหลเข้ามาไม่ว่าจะเป็นการตั้งโรงงานผลิตน้ำแข็ง น้ำดื่ม การตั้งโรงงานเย็บผ้า และการลงทุนอื่นๆ ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ล้วนก้อให้เกิดการขยายตัวทางเศรษฐกิจของอำเภอชานุมานรวม ไปถึงมีการสร้างงานสร้างรายได้ให้กับคนในท้องที่อีกด้วย ซึ่งสิ่งเหล่านี้ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งทางด้านเศรษฐกิจการลงทุน ด้านการคมนาคมขนส่งและอีกหลายๆอย่างรวมไปถึงวิถีชีวิตของผู้คนในอำเภอชานุ มานซึ่งจากแต่เดิมส่วนมากจะประกอบอาชีพเกษตรกรรมและทำการประมงแต่ทุกวันนี้ ผู้คนบางส่วนก็หันมาประกอบอาชีพในโรงงานบ้างก็ขับเรือรับจ้างส่งผู้คนหรือ ส่งสินค้าข้ามไปมาระหว่างสองประเทศ ซึ่งทำให้อำเภอชานุมานมีการเปลี่ยนแปลงและขยายตัวขึ้นจากเมื่อก่อนมาก